I THI HNUNGAH MÎHAIIN I CHANCHIN IENGTIN AM HRIL HAI SIEN I NUOM A?
I THÎ HNUNGAH MÎHAIIN I CHANCHIN IENGTIN AM HRIL HAI SIEN I NUOM A?
Thî hnunga khawm ni sien, tu khawm mani chanchin hi a se zâwnga mîhaiin an hril thang ding chu a nuom ei um ring a um nawh. Chu nêk hmanin, hming ṭha tak le ropui taka thî hi ei thlang lem seng ring a um. Chu chû thil chu beiseiin mi tam takin damlai nia hun hmang ṭhat pawimawzie hrein, a sûn a zân, a sûr a sa, ka sâwl ka kham ti lovin an thî hnunga an chanchin ding chu mîhaiin ngainuomti taka an la hung tiem theina dingin an nunin mawi le fîmkhur takin an lo ziek hlak hrim a nih.
Vawisûn nia ei khawsakzie hi zîng huna ei hmakhuo ding hriltu a ni a; chuong ang bawk chun vawisûna ei ngîrhmun hi zâni lâia ei nun dânin a hung phur suok a nih. Chûleiin HISTORY um lovin NEWS a um thei naw a, THUTHLUNG HLUI um lovin THUTHLUNG THAR a um thei bawk nawh. Chû umzie chu zâni, vawisûn le zîng hun ding hi tangka hmâi hni anga inṭhe thei loa inṭingmat vawng an lo nih. A liem ta hnung, um ta zing le la um ding mêk hai chu a number-in thil pathum ni hai sien khawm, thil pakhat hung inthla pung ang an ni a; pakhat ṭhang loa khawsa thei lo vawng an nih. A tâwi zâwngin, zânita ei thlâi chî thlâk kha hung mâwng dawkin vawisûn a kûngpuiin a hung inṭhang lien a, zîngah a râ tî ang deu a nih.
Pieng nî um lovin thî nî a um thei nawh. Chuleiin a pieng taphawt chu an la thi ngei ding tîna a nih. A hriet awlsam zâwngin, mi thiemhai hril naw dân takin, sienkhawm mi mâwl thaw dân chu ni chuong lêm si lovin hieng ang hin mihriem hringnun hi stage thumin hei ṭhe'ng ei tih. Pakhatna chu naupang lai hun a ni a, pahnina chu puitling hun a ni nâwk a, a pathumna chu tar (thî) hun a nih. Hieng pathumhaia hin nâupang le puitling inkâr sûng hi a ṭha tieng zâwnga ei inṭhang lai hun a ni a, iengkim natna khawm ni sien, dam tieng pan tum ngar ngara a'n ṭhang lien hlut hlut hun lai a ni a; ei vawi khat puitling hnunga ruok chu ei taksa hin siet tieng a pan ngur ngur ve thung ta a nih. A nge fâk siettu um ang elin awngrawp tieng a pan a, thlai zîk se bûltu um angin a hringna a bûl deu deu a, a tâwpa chu a bul (pil/hnuoi) bawkah a la tâwp/kîr nâwk hlak a nih. A bul chu hnuoia inphûm a ni a; chu chû hnuoi chu thlân a nih.
Mihriem hringnun stage pathum ei hrilhai lâia khan ieng stage am i thla a? Inngaituo rawh. Stage khatna chau hraw lâi mêk ni la che khawm, stage hnina le stage thumna ruok hi chu hraw ve ngei ngei ding tîna a um nawh. Stage pakhatna chau hraw lâi zing laklaw taka damlai khuolzin lampui hraw tâwp ta thut hi a tam lem ei la ni hman hman a nih. Hrisêlna hi dam sâwtna an' naw a, hrilsêl lo khawm thî vatna a ni chuong kher nawh. Chû umzie chu ei hringna hi hrisêlnaa innghat an' naw a, Pathien kuta innghat lem a nih. Ei hringna hi Pathien kuta um ni zing sien khawm, mihriem kuta khawm inthûk taka innghat ve a nih. Hringna hi kei sei thei a ni naw a, amiruokchu kei tâwi thei ruok chu a lo ni te meu el. Damdâwi hmanga pawisa sum inhrâta la dam hrâm hrâm hai hi an hringna an kei seipêk a ni naw a, an la chel tângpêk lem a nih. Tu khawmin hringna hi ei kei sei thei naw a, ei dam ding chen hun a tlung hmaa kei tâwi ruok chu a thei nalâwm el.
Ei thupui le inpelsawl vâng vângin thil ram tin ram tang ei zuk inzâwt kuol dên duon a. Ei thupuiah lût fu naw sien khawm a kâwl bêk a la hraw fûk chun a zie tak a um. Sa pui sa hrâng bei ding chun, va ui mâwl ram sut chawt el loa an chêt tlatna hmun hriet tum a, a kâwl le vêl va en thlithlâi hmasak phawt a ngai hrim a nih. Chu chu kawnglam chu a nih kei khawmin ka hung hraw ve chu. Thil hrim hrimin kawng le lam an nei seng a, chu hraw fu nawhai chun kâwlphetha anga inrangin tlân hai sien khawm, an tum ram chu tlung tik nei naw ni hai.
Thîna hi a mi vuok a na a, pasal ṭha ngiel ngiel khawm mitthli tla pêr pûra siem theitu le innui laklaw lai khawm bâu inchîp hman lek loa chawplechila mi vaw ṭap thut theitu a nih. Sûngkuo hlim em ema um hai khawm hlim hmêl hmu ta loa nisa sat vâng laia sûmpui dumin a hlie thim khup ang ela hlimna kâwl êng mawi lai tak khawm lungngaina sûmpuia inhlie thimtir thut theitu a nih.
Ei hril tâk ang khan, ei thî hnunga ei chanchin ding hi ei damlai nî ngeia ei ziek a ṭûl a nih, ziekfungin ni lovin nunin. Mi ropui hieng, Mother Teresa, Mahatma Gandhi, Abraham Lincoln, Nelson Mandela le mi ropui dang danghai chanchin ngainuomti taka ei tiem le ei inchûk tlut tlut hai hi an chanchin mîhaiin an phuok fâwm el an' naw a, annî ngeiin an damlai nia an nuna an lo ziek ta sa dap vawng a nih. Mî hril mawi fâwm an' naw a, an nuna an ziek dân ang anga ei tiem a nih. Khawvêl um sûng an chanchin a ṭha zâwnga hriet zing ni ta'ng a tih. Hitler le Saddam Hussein tî hai ang pâwl kha chu a se zâwnga hriet zing ni ve thung an tih. Tu pa ṭawngbâu thiemna khawmin an chanchin chu hril mawi thei hrim hrim naw nih. Êk chu êk a ni a, zuk inpâk raka inhnik duok thei khawm a ni nawh. A dum chu ṭawngbâu thiem lei ringawta hril vâr rak thei khawm a ni chuong nawh.
Thî hnunga chanchin a ṭha zâwnga hril ding neihai chu an thî hnung khawmin mîhaiin an inro a, ropui taka chawimawiin an um hlak. Ṭâtu khawm an hau a, an sûng-le-kuohai tâ ding khawmin a lungawithlâkpêk a, a thlamuongthlâk hle hlak a nih. Thî nia râltu le mi ṭâpuitu an tam chun lu sûn khawm a suknêp pha deu hlak a, amiruokchu ṭâpuitu ding an invâi chun an tuorna a bel sapêk lem hlak. Chuong chu thil um dân a nî leiin, ei damlai nia hun ei hmang ṭha a ni chun ei thî hunah ei sûng-le-kuohai ei hnêmna a hung ni ding a nih. Ei thî hnungah mîhai hril thei ding chanchin mawi tak ei hnutsie a ni chun, ei mâksan ei sûnghai tâ ding khawmin a lung damthlâkpêk a, an bu fâk le an îmu chen khawm a sukinhnikpêk pha thei bawk a nih.
Thî hnung khawma chanchin a ṭha tieng hril ding nei lo hai chu an chanchin khêla phuok fâwma hril dâm a hung ṭûl a, hî lei hin Pastor tam tak khawm an thu hle hla khawm ni lovin khêl ei inhriltir rawp hlak hi. Pastor ei sukmangang zo. A thi taphawt Vânram ei tir kâi vawng a, an lo dit naw vai vai chun an hung tlâk thlâk nâwkna ding hi insâng ta vei vei a ti aw.
Thî hnunga chanchin a ṭha zâwnga hril ding ei damlai nî ngeia nuna ziek hi tum seng ei tîu. Thlân lung ker mawi ringawtin mi sukmawi zo naw nih. A rawng inkhawk ruola zuk hmêl hem nghâl el ding a ni a, ruo le nisa khawm a dâwl nawh; nuna ei ziekhai ruok chu chatuonin bo ta ngai naw ni a, chu nêkin la thar mawi zuol deu deu pei lem a tih.
Thî hnunga chanchin a ṭha tieng hril ding nei lo hai chu, an thi phât an sûnghai hmâi an sukmâwk a, chanhai takin an siem hlak a nih. Thil ṭha thaw leia thî le martyr-a thî dâm an um laiin, zu le damdawia thî tî dâm chu inzak a um. Thî san khêl phuok fâwma mawi hnâi taka ziek kha mawina an' nawh. Nâwt boa a um hunah a mawi ta da'l. A ṭhen chu an thî tâwm ruoi dâmin an piengthar a, a ṭha, amiruokchu damlai nia an thil ṭha thaw mîhai anga Lal hmaah inzâwt ding an nei ve naw ding a ni a, muolpho le chanhaiin an hawihâi vêl ruoi ruoi ding a ni a, hamhaiin an la kahâk ding a nih. Pathien chu hlêm ruol a ni si naw a.
Tiemtu dit tak, i thî hnunga i chanchin ding i ziek ta am? Mîhai ngai nuom zâwngin i ziek am? I mâksan i sûnghai mawng hlîm zâwng dâmin i chanchin i lo hnutsie pal a ni chun i sûnghai i sukhamhai hle ding a nih. Thleng danglam le siem ṭhat thei ni ta naw nih. A sie khawm a ṭha khawm chanchin ziek ding nei dêr lo khawm inlâu a um. Thî hnunga tlip mawi fâwm ngai lo chanchin ngainuomum le entawn tlâk tak mani dam lai ngeia ziek hi tum seng ei tîu. Vânrama hin ieng khawm sawm lût thei ei nei nawh, ei dam laia ei thil ṭha thawhai chau naw chu.
I thî hnunga i chanchin mîhaiin ngainuomti taka an la hung tiem theina dingin tu hin ziek ṭan ta rawh. Chu chu chanchin ngei el chu a nih Vânram chena lekha phêk ropuia la chuong ding chu.