HRIETNA ṬHING

HRIETNA ṬHING

(Stale knowledge)

Vânkhup hnuoia hin, Pathien thil siem tinrênghai hin tâwp chin an nei vawng a, amiruokchu tâwp chin nei lo pakhat a um a, chu chû "Thiemna" hi a nih. 

Thil po poin tâwp hun nei hai sien khawm, thiemna le varna ruok hi chu, khawvêl um sûnga tâwp nî nei lova inṭhang lien pei ding a nih. Nipui lum laia thil a thûm zung zung ang hin, hrietna khawm hi a ni têlin a hlui zung zung pei a. Vawisûna ei thil hriethai hi tâwi te hnungah a hung hlui a, ni ie'm a ni hnunga chu hmang tlâk a hung ni ta naw nghâl el hlak. Tienlaia tuthlawa hnuoi inlet hrât kha bu le bâl tienga hnienghnârna le khawsakna suksângtu lo ni hlak sien khawm, tu lai khawvêla ding ruok chun a ni ta nawh. Pase thuomhnawah ei bel lem tah. Tienlaia silai kâp thiem kha thangsuona le pielrâl kawt chabî lo ni sien khawm, tû huna ding ruok chun, tuolthatna le hremhmun kawtkhâr mi hawngpêktu, chabî ṭibaium a lo ni tah.

Chuong ang chun, mihriem thiemna/hrietna hi ei vawi khat piengthar anga dam sûnga ring sawng thei a ni naw a, chem hâ anga tât ngei zing naw chun, mâwl thei thil a nih. Ei hahmâi phêk tî lo phawt chu intât hriem ngai zing hi ei nih. Vawisûna i thil hriet kha, zînga chu hmang tlâk a ni ta da'l thei, vawisûna i thiemna kha zînga chu sawr tlâk a lo ni ta naw el thei. Chûleiin nî tin ela inchûk ding hi ei dam sûngin ei nei zing a nih. 

Tienlai khan chu a hrât hrâthai kha mî ngaisâng hlawna le chêttheina a lo ni a. Inbuon hrâthai kha chu, tû laia lekha thiemhai anga mî ngaisâng hlawna le ngîrhmun inzâuma mi siemtu a ni a, amiruokchu, tû lai khawvêla ding ruok chun jail bang zûtna dâm a lo ni lem hlau tah. Pen hmang thiem khawm hi a hlutna a tlâwm deu deu tah, computer-in a let thal mêk. BA., MA. pasik rîkngawt kha mi thiem nîna a tling zo ta nawh. Competitive exam-naa ding lek lem chun, ei lekha inchûkna subject sûnga mî ringawt kha chu hmarchadêng khawp khawm an' nawh, khawp khamna ding a um teu nawh. Competitive exam-naa hung suokhai hi inchûklaihai subject puo tienga mî deu vawng a nih. Chûleiin inchûkna tienga degree zo le certificate nei rîkngawt kha muong pui ding an' nawh.

Graduate chu certificate neina le pâwl sawn theina chau a ni a, competitive exam theina kawtsuo tlungna ringawt chau a la nih. Thiemna a sawm sâ ve nawh. Competitive exam-a inbuotsai ding chun, inchûklaihai subject puo tienga mî, lekhabu rêng a hranpain a um a, chuong lekhabu chu pâwl khata inthawka MA. chena ei inchûk po pohai lêt tam hi tiem ding a um a nih. Degree certificate nei nazawng hi thiemna an' naw a, competitive exam pe thei dinga puitling ei ni tah tîna chau lem a la nih. Thiemna a fen sa nawh.

Ei tî ta ang khan, hrietna/thiemna hi bu le hmehai angin a ṭhing thei ve a, chûleiin nî tina inchûk thar zing ding hi ei nih. Mi tam tak chu officer dâm an inziek tling tâk lei elin, khawvêl thiemna tieng a tâwp râwt tlung taa an inngai a, hriet thar le inchûk thiem thar nei tum ta lovin, hun sâwt taka an hrietna/thiemna hlui le ṭhing em em el ta kha, a rim nei sien la lem chu thûm rak el ta ding chu, an la hei suongpui em em hlak. Puipung nikhuoahai dâm chuong ang mîhai chu khuolliena fielin an um a, an hrietna ṭhing tak el chu inphalam lek lovin mipui hma bulah an ṭhet nghek nghek ta hlak a nih. A lo kîltuhai lai, a ṭhen chu a ṭhing rim a se  luotin an in-uok ṭhawt ṭhawt a, a ṭhing rim hre lohai ruok chun inhnik ti em emin an lem thla dawk dawk ve thung. Êk ṭhing chu vawkpui tâ ding chun thu rêng lo chu. A thu po leh annî tâ ding chun a rim a'n hnik ting el.

Officer le mi lien mi lal nazawng hi a ṭhen chun thil ningkhawng hre le var em em dingah an ngai a, khawtlângahai ngîrhmun insâng tak tak dâm an incheltir a, hi hi chu a la âwm tho. Kohran sûnga chen lu nîna vawk bu pêk taka ei hei inpêk kawthlawk nawk nawk el dâm hi chu a pawi satlie chau khawm ni lovin, a zie naw hle.  Khawvêl thiemna le thlarâu thil hi inzawmna an nei naw a, chu nêkin inhmêlma lem hman hman an nih.

Khawvêl hi tâwp tieng a pan hnai deu deu a, a'n thlâk hrât deu deu pei bawk. Nî tin deuthaw hin thil thar hi a suok zing a; nisa hi a suok khal a ni deu tak tah. Zâni lai ela ei thil thar neihai khawm chu, a zîng elah thinghna zîk der tlam nisa'n a em vuoi nghâl hlak ang hin a chul zung zung a. Thuka tui lum suon thlâk angin a dei zung zung el. Bû chu thar lum hlawtin suong inla khawm, a zîng elah a thuom nâwk nghâla a dang ei suong ṭha nâwk pei hlak ang hin, hrietna khawm hi a dang hriet thar belsa pei naw chun a hlui kha hmang tlâkin a um ta ngai nawh. Inchûk sap ngai ta loa dam sûng dai ding khawpa hrietna le varna pumbil zo ta hi khaw lai mihriem khawm an um ngai nawh. Bû vawi khat fâk ṭeua dam sûnga ring sawng thei hi tu am an um hlak a?

Damdâwi khawm hi a thar a suok zung zung zing a, a hluihai kha a tharin an hung lân pei a. Doctor khawm an bei a dawng zo. An inchûk laia an damdâwi hriethai chau khan damnawhai harsatna a phûhruk zo ta naw a, internet dâm pur kawthlawkin, an dap khâwm vêl ruoi el hlak. Hrietna ṭhing ringin natna suok thar a'n enkawl thei si nawh. Chuong ang pei chun, inchûkna tieng khawm ni sien, lekhabu (syllabus) thar a hung suok pei a. Chu dungzui chun, zirtirtuhai khawmin an nâupanghai thaw dân thara zirtirna an pêk a hung ṭûl ve ta pei a; chûleiin zirtirtu hluihai chu hnâwla a thara thlâk a remchâng si naw leiin, training dâm pêk an hung ṭûl ta hlak a nih.

Chuong ang bawk chun, thlarâu rama khawm ni sien la, intuoi thar zing hi ei ngai a nih. Krista thu bul ngawt chu hril lo a, puitlingna tieng thil hi buoipui vat vat lem ding hi ei nih. Chêngkawl rût anga um hmun insawn a ngai a nih. A khâtin mi hung pan naw nih. Hmê khawm hi a pângngâi ngawt hmê chun, vitamin ieng ieng am a ni tlâksamna a nih. Chuong ang char chun  thlarâu rama khawm hin, thu pângngâi ngawta ei inchâwm chun tlâksam neiin ei inṭhang lien thei naw ding a nih. Piengthar rîkngawt hi a huntâwk nawh. Testimony/sermon ropui tak el  dawngin, mîhai hlâwkpui ding ieng anga ṭha khawm lo dawng inla, a thar ei dawng sap sî naw chun, a hlui ngawt kha mîhaiin inhâk hun la hung neiin, ngei naw hun an la hung nei hlak. 

Mihriem hringnun hi dam sûnga tâwp chin nei lova khuolzin anga umna hmun insawn zing ang hi ei ni a; ei khuolzinna hmunah, a hun le a hmun peiah ei khawsak dân khawm ei thlâk ve pei a ngai a nih. Thuvar pakhat chun, "When in Rome, do as the Romans do," a lo ti a; chû umzie chu, ei umna hmun le a ram dân chu zâwm le zui a, chû hun le inmil peia manî khawsak dân khawm hi insiem rem ve pei ding a tîna a nih. Chûleiin, nî tin dârkâr tin, minute tin le second tina châwl lova khuolzin ang zing hi ei nî leiin, ei phâkna ram (hun) izir le ei hun tawng dân ang peia khawsak dân thiem hi ei inchûk zing a ṭûl a nih. Sâp rama i'n zinin sathû châwi la, a hmangna ding hre rak naw ti nih. Chûleiin  sathu changal hme suong thiem rîkngawt kha mî rama ding chun a hlutna a um chuong nawh. Nga chu tui sûnga a um sûng chau a'n hlieu thiemna a hmang ṭangkâi a, khawmuola chu a tui thiemna khan ṭangkâina a nei ta naw ang hi a nih. Cycle tlân thiem khawm vawisûn hun anga motor ei hmang tak tak hma khan chu vuongna pilot ang hiela ngaisângum lo ni hlak hai sien khawm,  engine-a tlân motor ei hung hmang china inthawk hin hlutna a nei ta nawh. Tienlai huna khan ṭawngbâu thiem le a zei zei kha nunghâk laka tlâktlumna le nihlawna lo ni sien khawm, tû huna ding chun a thei ta nawh, mî nâuhai an var zo tah. Tangka sum ṭhang lo chun thu dik khawm thu dikah an mi pawmpêk nuom ta naw a, mi rethei fel tak el khawm mi khawsa thei deu zu dâwn mî nêkin fel a hlaw thei ta bîk nawh. Thu khêl khawm thu dik tâwpkhâwk Bible nêk hmana pawmum lemah an ruot lem tah. "Pawisa'n khêl a hril thei nawh," ti'n a neihai ṭawng chau chu thudik le pawm tlâkah an ngai lem tah.

Pawisa phêk hi khawvêl um sûnga ṭhing thei lo ding le la hlu deu deu pei ding, Bible phêk lântu ding a la nih. A ni ṭan mêk zing bawk. Nakie chu LALRAWNGBÂWL tî hming chau khawm ni ta lovin, PAWISA RAWNGBÂWL tî hming put dâm la hung suok ei t'a, LALZÂRZO chau khawm ni ta lovin PAWISA ZARZO tî hming put dâm; en t'u, LALRAMNGAI tî hming put nêkin, PAWISA RAM NGAI tia hming thlâk ngai hiel ta khawm ei hung suok mêk zing ta hi. Ei nasa, anâchu ei ropui lêm nawh. In ropui tak tak bâwlhai hi mi ropui vawng an ni kher nawh; ṭhenkhat chu an pawisa lam suok dân ngaituo chun mi ropui ni lem lovin mi râpthlâk an nih. Ṭhenkhat nâwk thung chu, thil ṭha thawna kawngah Pathien rawngbâwl ni lem lovin mit rawngbâwl dâm an nih. 

Khai leh, ei thupui puo tieng ei pêng hla talaw chun thupui pahni a suok el thei ding an' leiin; kîr ta chuong lêm lovin hi poa hin dittâwk phawt ei t'a. Duâmna leia a thupui le inpelsawl vâng khawpa ei bel sahai chu a tlângkâwmna ni nghâl sien la, a sei talaw hma'n hi poa hin a hmawr la'n bâwk phawt el inla a ṭha âwm e.

Ngaina taka mi lo tiempêktuhai chungah lâwmthu um raw se.